In maart 2025 schreef ik een stuk over een voorstel om de wereld opnieuw te laten besturen door een handvol grootmachten, naar het voorbeeld van Clemens von Metternich en zijn Concert van Europa. Caroline de Gruyter had het idee in De Standaard uit de kast gehaald, Richard Haass en Charles Kupchan hadden het in 2021 bedacht, en ik had er een mening over. Dat laatste is op zich geen prestatie. Iedereen met een WordPress-blog heeft een mening over geopolitiek. Het verschil zit erin of je negentien maanden later de moed hebt om het stuk opnieuw te lezen.
Dat heb ik gedaan. Ik heb mijn eigen tekst naast de krant van de afgelopen anderhalf jaar gelegd en elke bewering een cijfer gegeven, zoals een leraar die een proefwerk van zichzelf verbetert en hoopt dat niemand meekijkt. Drie mogelijke scores: klopt, klopt half, fout. Geen rondingen naar boven.
Hier komt het.
Inhoud
- 1. “Oplossingen uit 1825 zijn niet zomaar toepasbaar op 2025”
- 2. “Een informeel forum van grootmachten zal de VN niet deblokkeren, maar vervangen door een praatbarak”
- 3. “Invloedssferen werken niet meer in een wereld van TikTok en AI-algoritmes”
- 4. “Informele diplomatie draait uit op ego-trips en selfies met ongemakkelijke handdrukken”
- 5. “De kleintjes die niet aan tafel mochten, zullen zich laten horen”
- 6. “Stabiliteit zonder rechtvaardigheid is gedoemd om opnieuw te ontsporen”
- 7. “The strong do what they can, and the weak suffer what they must”
- Tussendoor: wie er niet aan tafel zat
- 8. “Wie wordt de Metternich van 2025?”
- Eindstand
1. “Oplossingen uit 1825 zijn niet zomaar toepasbaar op 2025”
Dat was de openingszet. Historische recepten worden zelden beter na opwarming in de microgolf, schreef ik, en ik was daar tevreden over.
De grootmachten dachten er anders over. Ze hebben de recepten uit 1825 niet aangepast, ze hebben ze gewoon letterlijk gevolgd. In augustus 2025 rolde Donald Trump in Alaska een rode loper uit voor Vladimir Poetin, praatte vijf uur met hem en kwam naar buiten zonder enig akkoord over Oekraïne. Twee keizers, één paleis, geen uitkomst. Metternich had het herkend, al zou hij het buffet beter hebben verzorgd.
In oktober 2025 volgde Busan, waar Trump en Xi Jinping in een uur en veertig minuten een wapenstilstand in de handelsoorlog afspraken: de Amerikaanse tarieven van 57 naar 47 procent, de Chinese exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen een jaar opgeschort, sojabonen terug op het menu. Twee mannen in een VIP-gebouw van een luchthaven beslissen wat 1,7 miljard mensen volgend jaar betalen voor speelgoed en kolen. Dat is geen microgolf. Dat is het originele fornuis.
❌ Score: fout. De oplossingen uit 1825 bleken perfect toepasbaar. Alleen de uitkomsten uit 1825 bleven uit.
2. “Een informeel forum van grootmachten zal de VN niet deblokkeren, maar vervangen door een praatbarak”
Hier had ik gelijk, op een manier die ik liever niet had gehad.
Haass en Kupchan wilden een forum van zes: de VS, China, de EU, India, Japan en Rusland. Wat we kregen was een forum van één, met een abonnementsformule. In januari 2026 lanceerde Trump in Davos zijn Board of Peace, een raad waarvan hij zelf voorzitter is zolang hij dat wil, met het alleenrecht op het officiële zegel. Het uitvoerend comité bestaat uit Marco Rubio, Steve Witkoff, Tony Blair, en Jared Kushner. De gewone leden krijgen een mandaat van drie jaar, tenzij ze één miljard dollar betalen voor een permanente zetel. Metternich verdeelde Europa aan tafel. De Board of Peace verdeelt de wereld aan de kassa.
- Wie zit erin? Israël, Saoedi-Arabië, Hongarije, Wit-Rusland, El Salvador, Pakistan, Kazachstan, Kosovo en een twintigtal anderen.
- Wie zit er niet in? Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, de EU, Canada (uitnodiging ingetrokken), het Vaticaan, China, Rusland, India, Brazilië, Mexico en Zuid-Afrika.
- Met andere woorden: vijf van de zes machtsblokken uit het oorspronkelijke voorstel ontbreken, en de zesde heeft het zegel.
Ik schreef in 2025 dat het voorstel “vooral symptomatisch is voor de crisis waarin multilateralisme verkeert”. Dat was voorzichtig geformuleerd. De Veiligheidsraad keurde in november 2025 zelf de resolutie goed die de Board erkent als overgangsbestuur voor Gaza, met China en Rusland die zich onthielden. De VN hebben hun eigen vervanging gestemd. Dat is geen praatbarak naast het gebouw, dat is een onderaannemer.
✅ Score: klopt. Al heb ik het woord praatbarak onderschat. Een praatbarak heeft geen lidgeld.
3. “Invloedssferen werken niet meer in een wereld van TikTok en AI-algoritmes”
Dit is de bewering waar ik het meest spijt van heb, en niet omdat ze te scherp was.
Invloedssferen werken uitstekend. Ze werken zelfs met tussenpozen van een eeuw, als een zuurdesem die je enkel moet voeden. Poetin eist in Oekraïne de volledige controle over Donetsk, Loehansk, Zaporizja en Cherson plus de Krim, plus geen NAVO, plus een kleiner leger, plus een taalwet, en noemt dat “bereid tot onderhandelen”. Dat is geen eisenpakket, dat is een landkaart met een bijgevoegde pen.
Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan werd de Amerikaanse invloedssfeer niet verdedigd maar opnieuw opgemeten. Trump eiste Groenland, dreigde met tarieven voor landen die Denemarken hielpen, zei in januari 2026 dat er “geen weg terug” was van annexatie, en noemde het eiland in april “that big, poorly run, piece of ice”. In september 2026 tekenden de VS en Denemarken een akkoord dat Trump omschreef als “permanent control over security and all other needs”, en dat Mette Frederiksen omschreef als een erkenning van de soevereiniteit van het koninkrijk. Beide lezingen zijn correct. Dat is precies hoe een invloedssfeer eruitziet van binnenuit: de kaart verandert niet, de vlag verandert niet, enkel wie mag beslissen wie er mag landen.
Ik dacht in 2025 dat algoritmes en sociale media de oude machtsverdeling onwerkbaar maakten. In werkelijkheid leveren ze er de ondertiteling bij.
❌ Score: fout.
4. “Informele diplomatie draait uit op ego-trips en selfies met ongemakkelijke handdrukken”
Dit had ik beter kunnen formuleren, want ik had het onderschat.
De lijst, chronologisch. Alaska: rode loper, applaus op het tarmac, geen akkoord. Busan: één uur veertig, een deal die een jaar geldig is. Washington, september 2026: Trump en Xi spraken tariefverlagingen af op zowat dertig miljard dollar aan goederen per kant, met als Chinese lijst onder meer vuurwerk, speelgoed, glaswerk en voetballen, en als netto-effect een Amerikaans tariefpercentage dat van ongeveer 22 naar ongeveer 20,5 procent zakt. Dat is een wereldtop met als eindresultaat anderhalf procentpunt en een voetbal.
Intussen in Oekraïne: Steve Witkoff pendelde tussen Oslo en Sint-Petersburg, kreeg een Amerikaanse gevangene vrij en noemde Poetin daarbij een “humanitair”. De enige wapenstilstand die in oktober 2026 echt standhield was lokaal, in een ingesloten stadje in Cherson, en kwam tot stand na geheim overleg van Melania Trump met burgeronderhandelaars. Lees die zin nog eens. De first lady regelt een humanitaire corridor terwijl de vierde onderhandelingsronde van haar man “na 4 november, afhankelijk van de toestand op het slagveld” in Abu Dhabi gepland wordt. Metternich had tenminste nog zijn koks en secretarissen bij zich. De Amerikaanse delegatie werkt met familie.
✅ Score: klopt. Al had ik “ego-trips” moeten vervangen door “ego-trips met een hotelreservering in de Emiraten”.
5. “De kleintjes die niet aan tafel mochten, zullen zich laten horen”
Vraag maar aan de Belgen van 1830, schreef ik. Ik had ook kunnen schrijven: vraag maar aan de Groenlanders van 2026.
In januari 2026 trokken duizenden mensen door Kopenhagen onder de slogan “Hands off Greenland”, en in mei protesteerden honderden in Nuuk tegen een nieuw Amerikaans consulaat met het motto “Greenland for Greenlanders”. Zweden, Noorwegen en Frankrijk stuurden troepen naar het eiland. De voorzitter van de Deense defensiecommissie zei openlijk dat Denemarken artikel 5 zou inroepen tegen een Amerikaanse aanval, wat de eerste keer in de geschiedenis van de NAVO zou zijn dat het verdrag tegen de oprichter wordt gebruikt. Een rapport van DR meldde zelfs dat Deense troepen explosieven hadden klaargelegd om de landingsbanen onbruikbaar te maken. Dat is een klein land dat zich laat horen, maar dan met dynamiet.
Elders was het verzet administratief. Brazilië en Mexico weigerden de Board of Peace omdat er geen Palestijn aan tafel zit, wat voor een raad die Gaza bestuurt een redelijk bezwaar is. Lula en Emmanuel Macron belden elkaar in januari en pleitten samen voor een sterkere VN. Twee landen met samen 280 miljoen inwoners die telefonisch afspreken dat een instelling die ze zelf nauwelijks financieren, sterker moet worden. Het is een vorm van verzet. Het is niet 1830.
✅ Score: klopt half. De kleintjes lieten zich horen. De tafel schoof niet op. Denemarken kreeg zijn soevereiniteit zwart op wit, in een akkoord dat de andere partij “the greatest real estate deal in history” noemt.
6. “Stabiliteit zonder rechtvaardigheid is gedoemd om opnieuw te ontsporen”
Dit is het punt waar ik liever ongelijk had gehad.
Op 9 oktober 2025 kwam er een akkoord over het twintigpuntenplan voor Gaza. Alle 168 levende gijzelaars kwamen vrij. Dat is echt, en het telt. Wat erna kwam telt ook. Een jaar later stond Israël op zowat 60 procent van de Gazastrook in plaats van de 50 die het plan voorzag, waren sinds het staakt-het-vuren meer dan 1.400 Palestijnen gedood, reden er 227 hulpvrachtwagens per dag binnen in plaats van de beloofde 600, en was van de internationale stabilisatiemacht van 20.000 soldaten nog geen enkele soldaat ter plaatse. Op de donorconferentie in februari werd 7 miljard dollar toegezegd. De hulporganisaties schatten de nood op 70. Het Palestijnse bestuurscomité dat Gaza moest overnemen, mag de strook niet binnen van Israël. Hamas wil pas ontwapenen als de bezetting stopt, Israël wil pas stoppen als Hamas ontwapent, en de Board of Peace, die hiervoor is opgericht, heeft volgens Simon Mabon van Lancaster University haar eigen plan “niet uitgevoerd”.
En dan was er Iran. Op 28 februari 2026 begonnen Amerikaanse en Israëlische aanvallen, waarbij Ali Khamenei werd gedood, gevolgd door Hezbollah, de Houthi’s, een neergeschoten Amerikaans gevechtsvliegtuig, een staakt-het-vuren op 7 april, een blokkade van Hormuz op 12 april en nieuwe raketten in juni. Dat is geen ontsporing. Dat is een dienstregeling.
✅ Score: klopt. Zonder enige voldoening.
7. “The strong do what they can, and the weak suffer what they must”
Dit was Thucydides, niet ik, maar ik had hem aangehaald en dus mag ik hem ook afrekenen.
De Verenigde Naties sloten 2025 af met 1,6 miljard dollar aan onbetaalde bijdragen, meer dan het dubbele van 2024, en António Guterres waarschuwde in januari 2026 voor een “imminent financial collapse” met een lege kas tegen juli. Hij noemde het mechanisme waarbij de VN ongebruikt geld moeten terugstorten aan lidstaten die hun bijdrage niet betalen “Kafkaesque”, wat voor een Portugese ingenieur een literaire prestatie is. In december 2025 stelde hij voor de begroting voor 2026 met 577 miljoen dollar te verlagen en 18 procent van de banen te schrappen. Intussen zoekt de Veiligheidsraad zijn opvolger. Na zes proefstemmingen zijn er nog zeven kandidaten, met Rebeca Grynspan als voorzichtige koploper, en moet de winnaar op 1 januari 2027 aantreden in een gebouw waar de verwarming een beleidsvraag is geworden.
De sterken doen wat ze kunnen. De zwakken betalen hun lidgeld, of niet, en lijden in beide gevallen.
✅ Score: klopt. Sinds 416 voor Christus, en de reeks loopt nog.
Tussendoor: wie er niet aan tafel zat
Voor ik de laatste vraag beantwoord, moet ik één speler terugzoeken die ik in maart 2025 als vanzelfsprekend aan tafel zette: Europa. Het voorstel van Haass en Kupchan gaf de EU een van de zes stoelen. In de zeven punten hierboven komt ze nauwelijks voor. Dat is geen toeval, en het is niet alleen de schuld van Trump.
Jonathan Holslag schreef het al in februari 2025 in De Morgen, in een stuk met een titel die ik graag zelf had bedacht: het grootste probleem is niet de intimidatie van Trump, maar de impotentie van Europa. Zijn cijfers zijn pijnlijk. Het aandeel van de EU in de wereldeconomie zakte van 30 procent rond 2005 naar 24 procent rond 2010. Tussen 2014 en 2023 bleef Europa hangen rond 11 procent van de wereldwijde defensie-uitgaven, terwijl het Amerikaanse aandeel steeg van 36 naar 40 procent. En hij citeert de Amerikaanse NAVO-ambassadeur Ivo Daalder, die het in één zin samenvatte:
De VS zijn niet bereid om macht en verantwoordelijkheid met Europa te delen, maar Europa is niet bereid om echt zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen en blijft maar zeuren dat Amerika het in de steek laat of domineert.
Eind maart 2025 telde de Duitse veiligheidsexpert Ulrike Franke in dezelfde krant de alarmbellen. Georgië in 2008, de Krim in 2014, de invasie van Oekraïne in 2022, de verkiezing van Trump en de toespraak van J.D. Vance in München: “We hebben wel erg veel wake-upcalls nodig om wakker te worden.” De Zeitenwende van Olaf Scholz, honderd miljard euro voor de Bundeswehr, noemde ze een echt keerpunt, waarna Duitsland verzeilde in wat zij “bijna hilarische discussies” noemde over de vraag of een tank een aanvalswapen is. Haar conclusie: “Er is geen echt Europees leiderschap op dit moment.” Sindsdien kan ik haar lijst aanvullen met Groenland.
En dan is er de waarschuwing die ik het liefst had overgeslagen. Joseph Stiglitz zei eind 2024 in De Morgen dat het fascisme in de jaren dertig in Europa kon gedijen omdat overheden te weinig deden om mensen tegen de economische crisis te beschermen, niet omdat ze te veel deden. Holslag komt langs de andere kant op dezelfde plek uit: hoe impotenter Europa wordt, hoe meer populisten zullen opstaan die de schijn bieden van trumpiaanse daadkracht zonder Europa echt sterker te maken. Een Europa dat niet aan tafel zit, krijgt geen Metternich. Het krijgt populisten die doen alsof ze er een zijn.
Geen score voor dit punt. Ik had het niet voorspeld. Ik had het als vanzelfsprekend aangenomen, en dat is erger.
8. “Wie wordt de Metternich van 2025?”
De vraag in de titel. Ik heb ze in maart 2025 opengelaten, wat journalistiek gezien een laffe techniek is, en nu moet ik ze beantwoorden.
Metternich had drie eigenschappen.
- Hij bracht de vijf grote machten in één systeem.
- Hij nodigde de verliezer, Frankrijk, mee aan tafel.
- En hij leverde “Ruhe”, rust, al was het de rust van een kazerne.
Wie van de kandidaten van 2025 haalt die drie?
- Trump bracht geen vijf machten samen maar 27 kleinere, tegen betaling, onder eigen voorzitterschap. De verliezer zit niet aan tafel, want er zit geen Palestijn in de raad die Palestina bestuurt. En rust leverde hij in Gaza voor ongeveer een dag, in Iran voor zes weken, en in Oekraïne nog niet, al is de vierde ronde gepland. Dat is één van de drie, en dan nog gedeeltelijk.
- Poetin bracht niemand samen, hij werd samengebracht.
- Xi deed in Busan en Washington precies wat Metternich zou doen, een akkoord met een vervaldatum, maar enkel over voetballen en sojabonen.
- Guterres deed wat Metternich nooit heeft hoeven doen: de boekhouding verdedigen.
- En de EU, het blok dat in het oorspronkelijke voorstel aan tafel zat, kwam in de zeven punten hierboven enkel voor als een telefoongesprek en een opgeschorte handelsgoedkeuring. Dat is geen zetel aan het Concert. Dat is een stoel in de garderobe.
❌ Score: niemand. Er is geen Metternich van 2025. Er is wel een Congres van Wenen, maar het heet Davos, het zegel is van één man, en de rust kost een miljard per permanente zetel.
Eindstand
Vier keer klopt, één keer half, twee keer fout, en één vraag die ik met “niemand” beantwoord, wat ik voor de helft meetel. Dat is vijf en een half op acht. Voldoende, zou mijn leraar geschiedenis gezegd hebben, en dan had hij “maar” gezegd.
Het maar is dit. Ik had gelijk op de punten waar gelijk krijgen niets kost: dat een exclusieve club de VN niet zou deblokkeren, dat informele diplomatie op theater uitdraait, dat stabiliteit zonder rechtvaardigheid ontspoort. Dat zijn geen voorspellingen, dat zijn tandwielen. Ik had ongelijk op de punten waar ik dacht dat de wereld intussen anders was geworden: dat invloedssferen niet meer werkten, dat recepten uit 1825 niet meer pasten. Daar had ik het optimisme van iemand die in 2025 nog dacht dat TikTok de geopolitiek had veranderd in plaats van enkel de belichting.
Het eerlijke antwoord is dus niet dat ik het goed had gezien. Het eerlijke antwoord is dat Thucydides het goed had gezien, dat Metternich het goed had georganiseerd, en dat ik erbij stond met een blog.
In maart 2025 schreef ik dat we beter konden zoeken naar “een echt vernieuwend multilateraal systeem” waarin elk continent mee aan tafel zit. Die zin blijft staan. Ze is alleen negentien maanden ouder geworden, en de tafel heeft nu een kassa.




