Begin deze maand, op 2 november, ging premier Bart De Wever naar het paleis. Hij bood koning Filip het ontslag van zijn regering aan, omdat vijf partijen het niet eens raakten over een begroting voor 2027. De koning hield dat ontslag in beraad en weigerde het vier dagen later. Op 16 november stond De Wever er opnieuw, weer zonder akkoord, en kreeg hij nog een week tot maandag 23 november.
Het voorstel van De Wever ligt op tafel. Vier van de vijf regeringspartijen vinden het een aanvaardbare basis. Vooruit niet. Sindsdien praat De Wever met CD&V, MR en Les Engagés, maar niet meer met Vooruit.
Iedereen wil een akkoord. Niemand wil verkiezingen. En dus gebeurt er niets, in alle richtingen tegelijk.
Inhoud
1. Niemand wil verkiezingen
Wie de liveblog van VRT NWS van de voorbije week leest, vindt een zeldzame nationale eensgezindheid.
- Conner Rousseau, voorzitter van Vooruit, wil een akkoord, maar niet tegen elke prijs, en zeker geen val.
- Vicepremier Frank Vandenbroucke vroeg in een interview: “Denkt u dat ik zin heb om in een kiescampagne te stappen?”
- Maxime Prévot van Les Engagés denkt niet dat de premier de stekker eruit zal trekken. Een val kan volgens hem tot 15 miljard euro kosten.
- Raoul Hedebouw van de PVDA roept Vooruit op om het been stijf te houden, maar wil evenmin nieuwe verkiezingen, zo zei hij deze week.
Er is één uitzondering. Vlaams Belang diende op 16 november een motie van wantrouwen in tegen de regering, en fractieleider Barbara Pas zegt al langer dat er geen ander alternatief is dan nieuwe verkiezingen.
De enige partij die verkiezingen wil, is een partij waarmee niemand wil regeren. Dat is geen toeval. Dat is het hele probleem.
2. De rekenles van 76
Een regering laten vallen is in België geen kwestie van kwaad de deur dichtslaan. Ook daarvoor heb je een meerderheid nodig.
De Kamer kan de regering op een constructieve manier tot ontslag dwingen. Minstens 76 van de 150 Kamerleden stemmen dan een motie van wantrouwen en dragen binnen drie dagen een nieuwe eerste minister voor. Zonder opvolger kan de koning de Kamer ontbinden, maar ook dan moet eerst een volstrekte meerderheid die motie aannemen.
Wie wil stoppen, moet dus eerst een coalitie vormen om te stoppen. Een regering valt pas als er een andere klaarstaat, of een meerderheid die naar de kiezer wil. Geen van beide is er.
Dan het cordon. Vlaams Belang heeft 20 zetels in de Kamer, de PVDA-PTB 15. Met geen van beide wil een andere partij regeren. Blijven 115 zetels over, en daaruit moet je er 76 halen. De helft plus één van de Kamer is bijna twee derde van wat overblijft.
| Route | Partijen | Zetels | 76 gehaald? |
|---|---|---|---|
| Arizona vandaag | N-VA, MR, Les Engagés, Vooruit, CD&V | 81 | Ja |
| Arizona min Vooruit plus Anders | N-VA, MR, Les Engagés, CD&V, Anders | 76 | Net, dankzij Dedecker |
| Zonder N-VA en zonder PS | MR, Les Engagés, Vooruit, CD&V, Anders, Groen, Ecolo, DéFI | 75 | Nee |
| Zonder N-VA en MR, met PVDA-PTB | PS, PVDA-PTB, Les Engagés, Vooruit, CD&V, Anders, Groen, Ecolo, DéFI | 86 | Ja |
| Durf anders vooruit | Durf, Anders, Vooruit | 21 | Nee |
3. Partijnamen zijn richtingen geworden
Ergens in de voorbije twintig jaar zijn Vlaamse partijen gestopt met zeggen wat ze zijn. Ze zeggen nu waarheen ze gaan.
- Vooruit heette tot 2021 sp.a, voluit Socialistische Partij Anders. Ik schreef het in 2023 nog uit, in een stuk over het krimpende centrum.
- Anders is sinds januari de nieuwe naam van Open VLD. Voorzitter Frédéric De Gucht maakte die naam bekend op de nieuwjaarsreceptie van zijn partij. Een keukenbedrijf uit Roeselare kreeg daarna berichten dat de VLD zijn logo had gepikt, en in Hoogstraten heet een lokale groene partij al vijftien jaar Anders.
- Durf is de politieke actiegroep van ex-liberaal Maurits Vande Reyde, in september 2025 gelanceerd met de slogan “meer welvaart door minder overheid”. Durf wil in 2029 opkomen in vijf kieskringen. Vandaag heeft het nul Kamerzetels, want Vande Reyde zetelt in het Vlaams Parlement.
- MR staat voor Mouvement Réformateur: een beweging. Les Engagés zijn de geëngageerden. Alleen N-VA en CD&V zijn nog afkortingen die niets beloven over de rijrichting.
Een Belgische coalitie is daardoor geen optelsom meer, maar een zin. En een zin kun je ontleden.
De route van de Kamer naar de Wetstraat 16 vergt letterlijk één minuut politieke moed
4. Routeplanner voor de Wetstraat
Stel de bestemming in op “begroting 2027” en kies een route.
Durf + Anders + Vooruit = 21 zetels
Anders heeft acht Kamerleden, Vooruit heeft er dertien. Durf heeft er nul. Samen 21. “Durf anders vooruit” is een correcte gebiedende wijs zonder onderwerp, en 55 zetels te kort. Durf brengt nul zetels mee: het enige getal in deze crisis dat niemand betwist.
Anders + Vooruit = achteruit
De Socialistische Partij Anders werd in 2021 Vooruit. Wie Anders en Vooruit vandaag weer naast elkaar zet, krijgt de naam van een partij uit 2020 terug, met liberalen erin. Dat is geen fusie, maar een tijdreis met als bestemming: achteruit.
Arizona – Vooruit + Anders = 76
Deze week speculeerden analisten dat De Wever Vooruit wil inruilen voor Anders. De Gucht bood de steun van zijn acht Kamerleden aan, en stelde 16 miljard euro besparingen voor. Een pak meer dan de 10 miljard die de regering zoekt.
De rekensom: de huidige coalitie heeft 81 zetels. Min 13, plus 8, is 76. Exact de helft plus één. De regering hangt dan volledig af van onafhankelijk Kamerlid Jean-Marie Dedecker, die het plan zelf onwerkbaar noemde. Een meerderheid die steunt op één man die er niet in gelooft.
Richting: stilstand, met af en toe een rondje. De Vlaamse liberalen zaten van 1999 tot 2025 in elke federale regering. Rondjes draaien is voor hen geen risico. Ze hebben er ervaring mee. En na 26 jaar aan de macht waren de liberalen zo duizelig dat ze met hun partij bijna fataal botsten tegen de kiesdrempel.
De Niet-Vlaamse Alliantie: 75
Dan maar zonder N-VA, de grootste partij van het land. Met MR én PS lukt dat rekenkundig, maar die twee zitten liever in elkaars oppositie dan in elkaars regering.
Zonder PS kom je met de zetelverdeling van de verkiezingen van juni 2024 op 75: MR, Les Engagés, Vooruit, CD&V, Anders, Groen, Ecolo, en DéFI. Dat is een coalitie van maar liefst acht partijen, met nog steeds één zetel te kort. Aan Nederlandstalige kant leveren Vooruit, CD&V, Anders, en Groen dan samen 37 zetels, nog geen helft van de Vlaamse Kamerleden.
Richting: zijwaarts, en vooral naar het zuiden. Mathematisch kan het bijna, en dat “bijna” is precies één Kamerlid.
Centrum-links met de PVDA-PTB = 86
Laat je ook MR vallen, dan halen PS, Les Engagés, Vooruit, CD&V, Anders, Groen, Ecolo, en DéFI samen 71 zetels. Neem je de PVDA-PTB erbij, dan zijn het er 86, verdeeld over negen partijen. Rekenkundig is extreem-links de enige uitweg zonder MR. Politiek is het de deur die iedereen dichthoudt, en Hedebouw wil intussen zelf ook geen verkiezingen. Richting: linksaf, op een kruispunt waar niemand linksaf wil.
Niets = voorlopige twaalfden
Lukt geen enkele route, dan komt er een noodbegroting met voorlopige twaalfden. Elke maand mag de overheid dan één twaalfde uitgeven van wat ze vorig jaar uitgaf. De Wever bevestigde dat die noodbegroting er komt en noemde het “afschuwelijk falen”.
Het is de enige route waarbij je officieel in de achteruitkijkspiegel kijkt om te weten hoe hard je mag rijden.
“The Centre Cannot Hold,” schreef ik in 2023
5. The Centre Cannot Hold, drie jaar later
In mei 2023 schreef ik The Centre Cannot Hold, over het krimpende Vlaamse politieke centrum. Ik zette de Vlaamse verkiezingsuitslagen sinds 1968 in een spreadsheet en zag het centrum slinken, met Vlaams Belang en de PVDA als groeiende uitersten. Trek de grafiek door, schreef ik toen, en het centrum wordt volledig opgeslokt. Ik voegde er een nuance aan toe: het centrum kon blijven bestaan, alleen niet in zijn huidige vorm.
Drie jaar later ken ik die vorm. Het centrum heeft zijn posities ingeruild voor richtingen. Wie niet meer weet waar hij staat, zegt waarheen hij gaat: Vooruit, Anders, Durf.
De uitersten hoeven daarvoor niets te doen. Ze moeten niet regeren om te wegen. Hun 35 zetels volstaan om de drempel voor alle anderen te verhogen, van de helft van 150 naar bijna twee derde van 115.
In 2023 gebruikte ik een voetbalmetafoor: partijen die zo hard om het middenveld vechten dat ze de bal vergeten. In 2026 is het middenveld zo smal dat vijf partijen er samen op moeten passen. Zet één ervan een stap opzij, en er staat niemand meer in het centrum.
6. Maandag
Vanavond verwacht de volledige regering een nieuw rapport van ratingbureau Fitch. De Europese Commissie voorspelt een tekort van 5,5 procent van het bbp voor volgend jaar. En politicoloog Carl Devos heeft het gevoel dat ze op elkaars telefoon zitten te wachten.
Maandag gaat De Wever opnieuw naar de koning. Dezelfde dag betogen de vakbonden, en ook Hedebouw riep op om op 23 november mee te stappen. Van alles wat maandag beweegt, is dat de enige stoet met een vooraf goedgekeurd traject.




