Onderwerp — wetenschap

Na een reis van tien maanden en 195 miljoen kilometer zal de Phoenix Lander binnen een kleine dertig minuten eindelijk de planeet Mars bereiken, overgaan tot de landing. Als alles goed verloopt zal de sonde landen in de “Groene vallei” van de Vastitas Borealis, nabij de noordpool van de rode planeet.

Een hitteschild, een parachute en een dozijn stuwraketten moeten ervoor zorgen dat de Phoenix intact blijft, terwijl hij in zeven minuten van een snelheid van bijna twintigduizend kilometer per uur tot stilstand komt.

Omdat er uiteraard nog geen beelden beschikbaar zijn wil ik wel even deze animatie van de landing toevoegen. In tegenstelling tot de laatste succesvolle missies zal deze lander geen gebruik maken van luchtkussen om de schok van het landen op te vangen. De uit de kluiten gewassen picknicktafel zal proberen af te remmen met korte stoten van de boosters.

(Artistieke interpretatie van de landing, door NASA.)

De ruimtesonde zal zich bezighouden met twee belangrijke onderzoeken. Met behulp van de interne wetenschappelijke apparatuur speurt de robot naar een “leefbare zone” op de koude noordpool. Daarnaast zal de lander in de bodem op zoek gaan naar sporen van (vroeger) leven in het ijs van Mars.

Dertig minuten later: Met 15 minuten vertraging stromen de eerste gegevens binnen vanuit de ruimte. Ik volg gespannen de live stream vanuit het commandocentrum. De landing heeft heel wat stof opgeworpen, waardoor het nog even zal duren vooraleer de zonnepanelen worden uitgevouwen en vervolgens ook de camera. Daarna volgt natuurlijk nog het verplicht kwartier wachten tot het signaal de Aarde bereikt.

De volgende ochtend: Gisteren kon ik echt niet langer blijven wachten op de eerste foto’s, maar vandaag toont NASA alvast enkele interessante foto’s van de Phoenix.

29 mei: Het is ondertussen ook mogenlijk om het laatste nieuws van de Phoenix te volgen via Twitter.

Wist je dat je automatisch op de hoogte kan blijven van de laatste nieuwtjes op dit log? Heel eenvoudig: kies of je de nieuwste berichten wil ontvangen in je e-mail of via de RSS feed. In ieder geval bedankt voor je bezoek en nog veel leesplezier!

“Het was toch maar een film, die ‘An Inconvenient Truth’! Hadden de boeddhistische monniken uit Myanmar niet méér recht op deze erkenning?” Voor zij die niet goed begrepen waarom aanvechters van de klimaatverandering in aanmerking zouden komen voor een Nobelprijs voor de vrede kan deze column hopelijk voor meer duidelijkheid zorgen.

De toekenning van de Nobelprijs voor de vrede aan Al Gore en het Klimaatpanel van de Verenigde Naties deed sommigen de wenkbrauwen fronsen. Want zo’n soft thema, milieu godbetert, wat heeft dat nu met oorlog en vrede te maken?

Zeker wanneer in het verleden de prijs toch hoofdzakelijk ging naar bemiddelaars die getracht hadden een gewapend conflict te doen eindigen?

Maar zo’n redenering komt erop neer te zeggen dat de Prijs voor de Brandveiligheid enkel gewonnen kan worden door brandweermannen. En niet door de man die opmerkte dat branddeuren misschien een goed idee zijn om te verhinderen dat een heel appartementsblok vuur vat.

Voorkomen is nog altijd beter dan genezen, en ook in de internationale diplomatie worden steeds meer aandacht en energie besteed aan conflictpreventie dan aan -bemiddeling en -beheersing.

Laat dat nu net het veld zijn waarin de klimaatwetenschappers en hun heraut Al Gore zich een plaats hebben verworven. Als eerste hebben zij, vaak tegengewerkt door machtige industriële belangen en hun politieke vrienden, gewezen op de door de mens zelf gecreëerde bedreiging van de natuurlijke biotoop aarde. Het broeikaseffect, dat stilaan alleen nog door lobbyisten van de industrie betwist wordt, kan in de niet eens zo verre toekomst drastische gevolgen hebben voor de verdeling van de natuurlijke rijkdommen over de wereld.

Vooral de verdeling van het water is daarbij een grote potentiële conflicthaard. Naarmate de verdorring en de erosie verder toenemen, zal dit massale nieuwe migratie veroorzaken, met alle mogelijke daaruit volgende spanningen.

Maar steeds meer polemologen denken ook dat het schaarser wordende water, en niet olie, wel eens de inzet zou kunnen worden van toekomstige grensconflicten tussen naties.

Door daar op te hameren, door die boodschap ondanks alle tegenkanting te blijven uitdragen, tot een wereldopinie er ook van overtuigd geraakt, heeft Gore inderdaad toekomstige conflicten minder waarschijnlijk gemaakt.

Daarom is de toekenning ook verdiend, en helpt die op haar beurt om de sceptici nog verder de mond te snoeren.

— Yves Desmet, “Natuurlijk”, in: De Morgen, 13 oktober 2007, p. 2 (of hier).

Vandaag exact vijftig jaren geleden lanceerde de voormalige Sovjet-Unie voor het eerst een object in een baan om de Aarde. Met de Spoetnik 1 brak het begin aan van een nieuw tijdperk van technologische ontwikkeling en vooruitgang. Naast wetenschappelijke ontdekkingen leverde de ontsluiting van de nabije ruimte ook heel wat praktische voordelen op. Denk bijvoorbeeld maar aan internationale communicatie en GPS, ontwikkelingen die toen ondenkbaar waren maar ondertussen al tot ons dagelijkse leven behoren.

Ruimtewedloop

De allereerste Spoetnik was een aluminium bol van nog geen zestig centimeter groot die iets meer dan tachtig kilogram woog. Eens in de ruimte zond die bol als bewijs een radiosignaal terug naar de Aarde. Eigenlijk wilde de USSR liever een veel grotere satelliet lanceren, maar er bleek niet genoeg tijd om de latere Spoetnik 3 op tijd af te werken. Een maand na deze eerste geslaagde missie werd het hondje Laika als eerste levende wezen succesvol in een baan om de aarde gebracht. De Amerikanen slaagden er twee maanden later ook in om met hun eerste satelliet, de Explorer 1, het succes van de Russen te evenaren.

De toenmalige Koude Oorlog speelde zich niet alleen op onze planeet af, maar zorgde dus ook in de ruimte voor heel wat competitie. Naast de wapenwedloop was er een echte “space race”. Enkele uitzonderlijke hoogtepunten van die wedstrijd zijn:

• 1961: de eerste mens in de ruimte (Joeri Gagarin)
• 1965: ruimtewandeling (Aleksej Leonov)
• 1966: onbemande landing op de Maan (Loenik 9)
• 1966: onbemande landing op Venus (Venera 3)
• 1969: bemande maanlanding (Neil Armstrong)
• 1975: onbemande landing op Mars (Viking 1)

Consolidatie en toekomst

Er zijn ondertussen al heel wat jaren voorbijgegaan, en de USSR is al lang niet meer. Na die grote eerste expansie zag men in dat consolidatie nodig was vooraleer grotere plannen gerealiseerd konden worden. Een permanent ruimtestation zou al een hele stap zijn. Mir deed lang dienst maar werd in 2001 in de Stille Oceaan gedumpt. Het grotere ISS zou tegen 2010 klaar moeten zijn. Er staan ongetwijfeld nog heel wat interessante dingen te gebeuren.

Persoonlijk ben ik erg benieuwd naar de gegevens die Voyager 1 blijft doorzenden. Na dertig jaar vliegen is Voyager 1 immers onze verst verwijderde ruimtesonde: 14,36 licht-uren of 15,49 miljard kilometer van de Aarde. De sonde zou min of meer ons zonnestelsel hebben verlaten, maar dat is nooit helemaal duidelijk wanneer je met zulke enorme afstanden werkt.

In 2020 zou Voyager 1 zonder stroom vallen, maar tot dan kunnen we blijven genieten van indrukwekkende foto’s als de Pale Blue Dot. Mooi beeldmateriaal blijft gelukkig ook komen van ruimtetelescopen zoals Hubble (vb. Ultra Deep Field), Chandra (vb. Crab Nebula) en Spitzer. 2020 is ook het jaar dat de NASA opnieuw bemande vluchten naar de Maan wil sturen, en in de tussentijd zal Hubble nog vervangen worden. Neen, wij gaan ons zeker niet vervelen!

Praktisch?

Vandaag is het overigens ook 170 jaren geleden dat het Voorlopig Bewind van het revolutionaire België de onafhankelijkheid verklaarde. Van de toenmalige gedrevenheid lijkt thans maar weinig over. De verkiezingen zijn al bijna vier maanden oud en we lijken nog geen stap dichter bij een regering. Het lanceren van al onze politici is misschien een bespreekbare oplossing?

Streekgenote Buffie wierp me een ecostokje toe, met de bedoeling zoveel mogelijk mensen te inspireren om zelf ook ecologische ingrepen te doen in hun eigen alledaagse leven. “Zo worden we, en vooral ook onze planeet, er alleen maar beter van!” Mooie uitdaging, zo’n stokje waar je niet alleen over moet nadenken maar waarmee je uiteindelijk ook nog goed kan doen. Ik plan alvast niemand te verplichten dit stokje over te nemen, maar wie zich geroepen voelt mag altijd eigen tips toevoegen — bijvoorbeeld in de reacties.

Noem 3 dingen die jij doet om bij te dragen tot een beter milieu.

1. Besparen. Wanneer het in huis koud is trek ik, in plaats van de verwarming hoger te draaien, meestal gewoon een extra trui aan. Ik laat ook nooit het licht branden in kamers waar dat niet nodig is (zelfs al gebruiken we spaarlampen). Wanneer ik water nodig heb dan gebruik ik liever koud dan warm water, en als het niet anders kan dat let ik er op dat de warme kraan niet langer openstaat dan nodig. Bij het winkelen heb ik altijd een eigen tas bij — voor mij geen plastic zakjes meer, danku. Uiteindelijk sorteren we bijna alles om recyclage zo praktisch mogelijk te maken.
2. Bewustwording. Alhoewel het doorgaans makkelijker is om de beestjes met het dichtsbijzijnde voorwerp te verpletteren kies ik er liever voor om spinnen en dergelijke buiten te zetten in plaats van ze tot spijs te herleiden. Sinds ik die documentaire over ‘Earthlings’ zag ben ik ook serieus gaan overwegen om iets aan mijn eetgewoonten te doen.
3. Vervoer. In ons dorp gebeuren de meeste verplaatsingen met de fiets. Wanneer ik met de wagen over de snelweg moet merk ik dat ik tegenwoordig eerder honderd blijf rijden dan tegen die limiet van 120km/u aan te hunkeren — uiteindelijk kom je toch maar een minuut of twee later aan. En tijdens m’n studententijd gebeurde het bijna dagelijks, maar nu gebruik ik toch nog regelmatig het openbaar vervoer, zoals bijvoorbeeld morgenochtend met de trein naar Brussel (en dus niet naar de Bwards vanavond).

Noem 1 ding dat jij nog zou kunnen doen voor een groenere planeet. Wat ik tot nu opsomde lijkt weinig, ik weet het¹, maar eens ik volledig op eigen benen sta komen er liefst nog heel wat nieuwe maatregelen bij. Fietsen naar het werk bijvoorbeeld, of allesinds met een zuinige wagen. Goed voor het milieu, en ik hou nog geld over voor andere goede doelen. Een volledig dak bedekken met zonnecellen om in de stroombehoefte te voorzien lijkt me nog wat de voorbarig gezien de huidige technologie (en mijn bankrekening), maar ik kwam ooit eens toevallig op de website van een kleine windmolen en sindsdien lijkt het me geen slecht idee om iets dergelijks in een hoek van de tuin te plaatsen. Meer goede ideeën zijn te vinden bij TreeHugger.

Noten:

1. Het is in ieder geval meer dan onze regering doet: extra taksen heffen om achteraf het gat in de begroting op te lappen, en af en toe eens schone lucht kopen in Rusland. [↩]

‘Earthlings’ is een beklijvende documentaire (1u35) over hoe de mens omgaat met de andere levende wezens op deze planeet. Ik ben hier echt, écht niet goed van. Kijken op eigen risico, de waarheid is niet altijd even schoon. Met een bezwaarde geest kruip ik in bed.

‘Earthlings‘ (2003) is a feature length documentary about humanity’s absolute dependence on animals (for pets, food, clothing, entertainment, and… all scientific research) but also illustrates our complete disrespect for these so-called “non-human providers.” The film is narrated by Academy Award nominee Joaquin Phoenix and features music by the critically acclaimed platinum artist Moby.

With an in-depth study into pet stores, puppy mills and animals shelters, as well as factory farms, the leather and fur trades, sports and entertainment industries, and finally the medical and scientific profession, ‘Earthlings’ uses hidden cameras and never before seen footage to chronicle the day-to-day practices of some of the largest industries in the world, all of which rely entirely on animals for profit. Powerful, informative and thought-provoking, ‘Earthlings’ is by far the most comprehensive documentary ever produced on the correlation between nature, animals, and human economic interests. There are many worthy animal rights films available, but this one transcends the setting. ‘Earthlings’ cries to be seen. Highly recommended!

1 maart: De documentaire heeft toch zijn invloed gehad. Ik heb er niet de héle nacht van wakker gelegen, maar heb toch nog een tijdje liggen nadenken over hoe mensen — en dan vooral wij hier in het Westen — omgaan met deze wereld. Veralgemenen mag je natuurlijk nooit doen, maar het moet toch gezegd dat we relatief veel consumeren. Websites die helpen om daar een beter zicht op te krijgen zijn Breathing Earth (Belgium: 1000 ton CO₂ per 7,4 minuten) en Ecological Footprint (footprint: 3,3 | 1,8 planeten nodig). En om nog eens duidelijk te maken waar steak vandaan komt: een fotoreportage van beest tot bord.

• Everybody loves a math joke
  Judging by the facebook group “I Wish I Were Your Derivative So I Could Lie Tangent To Your Curves!” with 42,000 members, everybody loves a math joke.
  (tags: mathematics humor geek)
• 100 things we didn’t know last year
  Each week, the Magazine chronicles interesting and sometimes downright unexpected facts from the news, through its strand 10 things we didn’t know last week. Here, to round off the year, are some of the best from the past 12 months.
  (tags: 2006 interesting news)
• Scientists Launch “Planet Hunter”
  The COROT project sent into orbit a telescope capable of detecting planets smaller than is currently known; some maybe just a few times the size of Earth and rocky, rather than the larger, gaseous types.
  (tags: astronomy science technology)
• Parrot’s oratory stuns scientists
  The finding of a parrot with an almost unparalleled power to communicate with people has brought scientists up short.
  (tags: biology language animals science)
• iPod vending machines
  A single iPod vending machine sold thousand dollars worth of iPods in one month. “We’ve done about $55,000 in a month in gross sales just for the one on Concourse A.”
  (tags: Apple iPod commercial business)
• Using coffee to trick your brain
  By being in a state of physiological arousal while being interviewed (due to the hight of the bridge), it was predicted that subjects would misattribute their physiological response as an attraction to the female experimenter.
  (tags: lifehacks coffee work biology)
• Time magazines 50 Coolest Websites (2006)
  A look at the 50 Coolest Websites of 2006, with links to all of them. Many of this year’s choices are shining examples of Web 2.0.
  (tags: 2006 internet links weblog lists web2.0)
• Russian Wooden Skyscraper
  A twelve stored wooden tower, more than 38 metres high, in Arkhangelsk city. All surrounding houses in the town usually have two or three stories. A vodka-fire just waiting to happen…
  (tags: architecture russia)
• Counting on Christmas Statistics
  From 25-year-old fruitcake to the new PlayStation 3, Americans celebrate the holidays in their own way. Here’s a yuletide yardstick of the 2006 season. $93.2 billion given to religious organizations, $38.6 billion to education.
  (tags: Christmas USA statistics commercial government)
• Hacking a GTD Moleskine
  Student and blogger Eston Bond describes in detail his methods for Getting Things Done with a Moleskine.
  (tags: lifehacks productivity work moleskine)
• Aurora Borealis from Space
  The picture above is of the Aurora Borealis photographed from the recent space shuttle mission. City lights and stars are also visible in this image from space because of the long camera exposure.
  (tags: nature astronomy earth photography)
• Prince Harry sent to Iraq next year
  Prince Harry is to be sent to Iraq next year as a troop commander and is likely to patrol the hazardous border with Iran, defence sources have disclosed.
  (tags: iraq news royalty war england)
• Saddam Hussein farewell letter
  “I call on you not to hate because hate does not leave space for a person to be fair and it makes you blind and closes all doors of thinking,” said the letter, and then it goes on to say: “Long live jihad and the mujahedeen.”
  (tags: iraq justice politics writing letters news)
• One Result Of Trusting A Child To Learn
  Eighteen-year-old Abby Stewart got word this month that she won early admission to elite Princeton University, even though she has never set foot in a high school classroom.
  (tags: education children learning parenting teaching)

In Brazilië zou de eerste ‘kont’ geboren zijn: de kruising tussen een kat en een hond. Een poes Mimi beviel er vrijdag van een zestal mormels die verdacht veel op de hond van de buren zouden lijken.

Cassia Aparecida de Souza, 18, said her cat Mimi had given birth to the three puppies as well as three kittens, which did not survive. And she, her husband Rogerio Jorge da Silva, 26, and several others in the town believe a neighborhood mutt named Dog is the father of Mimi’s pups.

When news of the spectacular claim spread in the Brazilian media, some local newspapers accused the poor couple, who are expecting their first child in a few months, of fraud and said they were simply trying to make money off a hoax. #

Wetenschappers onderzoeken nu dna-stalen om na te gaan of het verhaal ook echt klopt. De kans is natuurlijk heel erg klein, gezien de genetische verschillen tussen kat en hond, maar de combinatie lijkt me wel erg grappig. Stel je voor: een dier met het humeur van een kat en de intelligentie van een hond. Dan toch liever een normale blue British Shorthair.

Update: Een duidelijker foto.

Cy, wat kort is voor Cyclops, was poesje dat geboren werd met één oog en geen neus. Spijtig genoeg overleefde het uitzonderlijke diertje slechts een enkele dag. Haar normaal geboren zusje uit het nest van twee leeft wel nog steeds. De eigenares van Cy, afkomstig uit Redmond in Oregon, schonk het overleden beestje aan een museum in Phoenix. Ze wilde niet dat het diertje in een of andere privé-collectie terrecht kwam, en koos daarom voor een openbaar instituut.

Nou ja, een echt wetenschappelijke organisatie zou ik het ‘Lost World Museum’ niet durven noemen. De eigenaar wil namelijk ook allerlei andere misvormde dieren en planten uit de natuur tentoonstellen. Sommigen zullen Cy misschien angstaanjagend vinden, maar een poes blijft natuurlijk een poes, dus het zou ongetwijfeld een ontzettend schattig beestje zijn geworden. Prrrr..

Akkoord, het filmpje is misschien onverstaanbaar voor niet-Aziaten, maar als je goed oplet kan je jezelf een hoop werk besparen. De volgende keer dat ik nog eens aardappelen klaarmaak, wanneer dat ook ooit mag zijn, wil ik dit trucje wel eens proberen. Koks aller landen, probeer het nu!

Groot nieuws vandaag! In de grot Liang Bua op het Indonesische eiland Flores (regio Nussa Tenggara Timur) werd een nieuwe link in de menselijke evolutie ontdekt. Deze vondst werd vandaag bekendgemaakt door een publicatie in Nature en wordt door sommigen gezien als de belangrijkste antropologische ontdekking in de laatste honderd jaar. Aangezien hij op het eiland Flores werd ontdekt krijgt hij de naam Homo Floresiensis mee.

In de grot Liang Bua is men reeds 20 jaren bezig met opgravingen.
(Afbeelding eigendom van Michael Morewood, University of Wollongong.)

De oudste overblijfselen in de grot zouden 78.000 en 94.000 jaar oud zijn. Met behulp van “accelerator mass spectrometry dating” kwam men echter tot de vaststelling dat de restanten van een bepaald skelet 18.000 jaar oud zijn, volgens New Scientist zelfs 13.000 jaar. Dat betekent dat deze nieuw ontdekte soort gelijktijdig leefde met de Homo sapiens, die het eiland Flores ongeveer 55 à 53.000 jaar geleden koloniseerden. Deze soort leefde zelfs langer dan de Neanderthaler, die zo’n tienduizend jaar eerder ‘uitstierf’. In de stamboom van de menselijke evolutie zou de floresiensis een onderdeel vormen van de tak erectus.

(Afbeelding eigendom van Peter Schouten.)

(Afbeelding eigendom van National Geographic.)

Het 106 centimeter grote skelet werd reeds in september 2003 opgegraven maar moest eerst nog worden onderzocht en gedateerd. Aanvankelijk dacht men dat het de resten van een kind waren, maar onderzoek van de tanden wees uit dat het om een persoon van meer dan 20 jaar ging. De authenticiteit van de overblijfselen werd bevestigd door een driedimensionale röntgenanalyse van de interne structuur van de schedel, iets wat praktisch onmogelijk valt na te maken. De schedel van de Homo floresiensis is slechts zo groot als een pompelmoes (”grapefruit”), veel kleiner dus als die van een Homo sapiens.

Schedel van de Homo floresiensis is veel kleiner dan die van de moderne mens.
(Afbeelding eigendom van Peter Brown.)

Dat de Homo floresiensis zo klein was komt waarschijnlijk door zijn geïsoleerde milieu. Het eiland Flores is namelijk moeilijk te bereiken en was in die tijd waarschijnlijk ook al een eiland (i.t.t. de meeste eilanden in de buurt, die verbonden waren met Azië voor een lagere zeespiegel). De beperkte grootte van de soort zou een gevolg zijn van een caloriearm dieet en de afwezigheid van grote roofdieren op het eiland. Hierdoor was een kleinere gestalte voordeliger om te overleven. Naar aanleiding van deze kleine gestalte zijn er zelfs wetenschappers die de vergelijking durven maken met hobbits.

Lengte van de Homo floresiensis vergeleken met een homo sapiens.

Aansluitende wetenschappelijke literatuur

• Skeleton reveals lost world of little people — University of New England, Australia
• Flores man special — Nature
• “Hobbit” Discovered: Tiny Human Ancestor Found in Asia– National Geographic
• ‘Hobbit’ joins human family tree — BBC
• Tiny new species of human unearthed — New Scientist
• Mystery hobbit man lived alongside humans — Times Online